Πριν λίγες εβδομάδες, στο πλαίσιο προκαταρκτικής δημοσιογραφικής έρευνας για ένα θέμα σχετικά με τον Διαχειριστή Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας γνωστό ως ΔΕΔΔΗΕ, μπήκα στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ) για να βρω σε ποιους οικονομικούς φορείς έχει αναθέσει έργα και προμήθειες τα τελευταία χρόνια. Η πληροφορία που είχα, και προσπαθούσα να διασταυρώσω αν και σε τι βαθμό ισχύει, ήταν ότι υπάρχει προτίμηση σε συγκεκριμένες εταιρείες έναντι άλλων.
Με μεγάλη μου έκπληξη διαπίστωσα ότι ο ΔΕΔΔΗΕ έχει να αναρτήσει συμβάσεις του στο ΚΗΜΔΗΣ από τον Ιανουάριο του 2023. Η τελευταία δημόσια αναρτημένη σύμβασή του είχε ημερομηνία έναρξης τον Νοέμβριο του 2022, άρα εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια κανείς δεν γνωρίζει ποιοι είναι οι ανάδοχοι, ποιες είναι οι προσφορές τους και η αξία των συμβάσεων που έχουν υπογράψει με τον καθένα. Κανείς εκτός από τη διοίκηση της ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ και την πενταμελή εσωτερική Επιτροπή Ελέγχου και Προμηθειών – τα μέλη της οποίας, συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου της, ορίζονται με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης της εταιρείας.
Δεν είναι όμως μόνο το ευρυ κοινό που τα τελευταία χρόνια δεν έχει πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες, για μια εταιρεία που έχει την αποκλειστικη διαχείριση του δικτύου διανομης ρεύματος της χωρας και είναι μέσα στις πρωτες στην απορρόφηση κοινοτικών κονδυλίων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Τον Ιούνιο του 2022 (άρθρο 47 του Ν. 4963/2022) και τον Μάιο του 2024 (άρθρο 63 του Ν. 5108/2024), έγιναν διαδοχικές αλλαγές στον νόμο 4700/2020 και συγκεκριμένα εξαιρέθηκε το Ελεγκτικό Συνέδριο από τον προσυμβατικό έλεγχο του ΔΕΔΔΗΕ, παρότι η ολομέλεια του ανωτατου δημοσιονομικού δικαστηρίου της χώρας είχε κρίνει τον Απρίλιο του 2022 ότι είναι απαραίτητο να ελέγχονται οι συμβάσεις του ΔΕΔΔΗΕ ιτριν την υπογραφή τους.
Η έμμεση συμμετοχή του Δημοσίου στον ΔΕΔΔΗΕ
Ο ΔΕΔΔΗΕ προήλθε από την απόσχιση του Κλάδου Διανομής της ΔΕΗ το 2011 και από τότε, ως θυγατρική της ΔΕΗ, είναι ο ιδιοκτήτης και διαχειριστής του ελληνικού δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία, τη συντήρηση και την ανάπτυξη του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας για το διασυνδεδεμένο σύστημα και για τα μη διασυνδεδεμένα νησιά και οι δραστηριότητές του επιβλέπονται από την ανεξάρτητη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ).
Η εταιρεία ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. ξεκίνησε ως 100% θυγατρική της ΔΕΗ και τον Δεκέμβριο του 2020 ξεκίνησε ο διεθνής διαγωνισμός για την πώληση του 49% αυτής. Η πώληση ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2022, με την καταβολή του τιμήματος από την αυστραλιανή Macquarie Asset Management, η οποία είχε αναδειχθεί πλειοδότης στον διαγωνισμό. Επομένως, από τον Φεβρουάριο του 2022 έως και σήμερα η ΔΕΗ κατέχει το 51% του ΔΕΔΔΗΕ.
Η εταιρεία ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ ξεκίνησε ως 100% Θυγατρική της ΔΕΗ και τον Δεκέμβριο του 2020 ξεκίνησε ο διεθνής διαγωνισμός για την πώληση του 49% αυτής. Η πώληση ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2022, με την καταθεση του αντίτιμου από την αυστραλιανη Macquarie Asset Management, η οποία είχε αναδειχθεί πλειοδοτης στον διαγωνισμό. Επομενως από τον Φεβρουάριο του 2022 έως και σήμερα η ΔΕΗ κατέχει το 51% του ΔΕΔΔΗΕ.
Η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ) ιδρύθηκε το 1950, με στόχο να φτάσει το ηλεκτρικό και στο πιο απομακρυσμένο σπίτι της Ελλάδας. Την 1η Ιανουαρίου 2001 η ΔΕΗ, που λειτουργούσε ως κρατικό μονοπώλιο με τη μορφή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, μετατρέπεται σε Ανώνυμη Εταιρεία με μοναδικό μέτοχο το Ελληνικό Δημόσιο και στα τέλη της ίδιας χρονιάς εισάγεται στο Χρηματιστήριο.
Μέχρι τον Οκτώβριο του 2021 το Δημόσιο κατείχε περίπου το 51% της ΔΕΗ, μέσω της Ελληνικής Εταιρείας Συμμετοχών και Περιουσίας (ΕΕΣΥΠ), ευρέως γνωστής ως «Υπερταμείο» (και της θυγατρικής της, ΤΑΙΠΕΔ – Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου). Το υπόλοιπο 49% ήταν σε ελεύθερη διασπορά, δηλαδή στα χέρια θεσμικών επενδυτών και ιδιωτών. Τον Νοέμβριο του 2021 η ΔΕΗ ολοκλήρωσε την αύξηση του μετοχικού της κεφαλαίου, στην οποία δεν συμμετείχε η πλευρά του Δημοσίου, και έτσι το ποσοστό που κατείχε στη ΔΕΗ μειώθηκε από πλειοψηφικό σε μειοψηφικό ποσοστό καθοριστικής σημασίας (blocking minority), στα επίπεδα του 34%. Εκεί κοντά παραμένει και σήμερα (63,4%), μετά την τελευταία ΑΜΚ του περασμένου Μαΐου.
Η υποχρέωση διαφάνειας και οι απόπειρες να εξαιρεθεί ο ΔΕΔΔΗΕ από αυτήν
Ο ΔΕΔΔΗΕ, παρότι το Δημόσιο δεν έχει πλέον πλειοψηφική συμμετοχή σε αυτόν, εξακολουθεί να υπάγεται στον Ν. 4412/2016 για τις δημόσιες συμβάσεις, με τον οποίο ενσωματώθηκαν στο εθνικό δίκαιο δύο ευρωπαϊκές Οδηγίες (2014/24/ΕΕ και 2014/25/ΕΕ), καθώς θεωρείται αναθέτων φορέας. Ο λόγος είναι ότι λειτουργεί σταθερά δίκτυα που έχουν ως στόχο να παρέχουν στο κοινό υπηρεσίες στον τομέα της παραγωγής, της μεταφοράς ή της διανομής ηλεκτρισμού επί τη βάσει ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων, τα οποία εκχωρεί αρμόδια αρχή της Ελλάδας.
Από τις 6 Δεκεμβρίου 2016, με τον Ν. 4441/2016 (άρθρο 22), καθορίστηκε ότι, εκτός από τις αναθέτουσες αρχές και τις Κεντρικές Αρχές Αγορών, και οι αναθέτοντες φορείς αναρτούν στο ΚΗΜΔΗΣ αναλυτικές πληροφορίες για όλα τα στάδια των συμβάσεών τους. Συγκεκριμένα, στο ΚΗΜΔΗΣ καταχωρίζονται τα πρωτογενή και εγκεκριμένα αιτήματα, δηλαδή οι αποφάσεις ανάληψης υποχρέωσης ή/και οι αποφάσεις αρμόδιου οργάνου για τη δέσμευση πίστωσης, η προκήρυξη και η διακήρυξη, η απόφαση ανάθεσης ή κατακύρωσης, το συμφωνητικό και κάθε εντολή πληρωμής.
Παρότι όμως ο ΔΕΔΔΗΕ θεωρείται, βάσει νόμου, αναθέτων φορέας και άρα πρέπει να υπάρχει σχετική διαφάνεια και δημοσιότητα, όπως προβλέπει και ο νόμος του 2016 για τις δημόσιες συμβάσεις, ένας νόμος του Δεκεμβρίου 2019 (Ν. 4643/2019, άρθρο 9, παράγραφος 4) υιοθετεί μια εξαίρεση για τις (δημόσιες) συμβάσεις που συνάπτει η ΔΕΗ (τότε ανήκε πλειοψηφικά στο Δημόσιο) και, κατ’ αναλογική εφαρμογή, και για τις θυγατρικές της, όπως είναι ο ΔΕΔΔΗΕ.
«Η ανάθεση των συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών της ΔΕΗ Α.Ε., άνω και κάτω των χρηματικών ορίων των Οδηγιών 2014/24/ΕΕ και 2014/25/ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις, γίνεται σύμφωνα με τον Κανονισμό Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών της εταιρείας, κατά παρέκκλιση από την κείμενη νομοθεσία για την ανάθεση, την εκτέλεση και την έννομη προστασία κατά την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων, με την επιφύλαξη των διατάξεων του ενωσιακού δικαίου.»
Αυτή η αλλαγή ήταν η πρώτη προσπάθεια να εξαιρεθεί ο ΔΕΔΔΗΕ από τη διαφάνεια που συνοδεύει τις δημόσιες συμβάσεις.
Η δεύτερη προσπάθεια εξαίρεσης
Η δεύτερη φορά ήταν τον Μάρτιο του 2021, όταν, με αλλαγές που επέφερε ο Ν. 4782/2021 στον Ν. 4441/2016, αφαιρείται η διατύπωση «αναθέτοντες φορείς», δηλαδή αφαιρείται η υποχρέωση αυτών των φορέων να δημοσιεύουν στο ΚΗΜΔΗΣ.
Ωστόσο, σε μεταγενέστερες κοινές υπουργικές αποφάσεις που αφορούν τη ρύθμιση ειδικότερων θεμάτων λειτουργίας και διαχείρισης του ΚΗΜΔΗΣ, με τελευταία αυτή που εκδόθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 (υπ' αριθ. 4968 ΚΥΑ), προβλέπεται:
«...συμβάσεις εκτιμώμενης αξίας άνω του ποσού των δύο χιλιάδων πεντακοσίων (2.500) ευρώ, οι οποίες συνάπτονται γραπτώς από αναθέτουσες αρχές, αναθέτοντες φορείς και Κεντρικές Αρχές Αγορών (ΚΑΑ), σύμφωνα με τα άρθρα 38 και 260, ανεξαρτήτως της διαδικασίας ανάθεσης, με την επιφύλαξη των οριζομένων στο τελευταίο εδάφιο της παρ. 1, καθώς και στην παρ. 5 του άρθρου 38 του Ν. 4412/2016. Για την εκτιμώμενη αξία της σύμβασης του προηγούμενου εδαφίου λαμβάνεται υπόψη το άρθρο 6 του Ν. 4412/2016, περί μεθόδων υπολογισμού της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης. [...]»
Με αυτά και με αυτά, ο ΔΕΔΔΗΕ φαίνεται να αναρτούσε τις συμβάσεις του στο ΚΗΜΔΗΣ μέχρι και τις αρχές του 2023. Από τότε έχει πέσει σκοτάδι στις αναθέσεις της εταιρείας, τη στιγμή που υπάρχουν καταγγελίες για παρατυπίες στις διαδικασίες και ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων εταιρειών.
Εντωμεταξύ, αρμόδια για να κρίνει τις προδικαστικές προσφυγές κατά διαγωνιστικών διαδικασιών που διενεργεί ο ΔΕΔΔΗΕ είναι η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ), κάτι που επίσης επιβεβαιώνει το γεγονός ότι οι συμβάσεις που συνάπτει η εταιρεία θεωρούνται δημόσιες, παρότι το Δημόσιο έχει απωλέσει τον πλειοψηφικό έλεγχο της μητρικής της, της ΔΕΗ.
Για παράδειγμα, σε απόφαση που εξέδωσε κλιμάκιο της Αρχής το 2023 για διαγωνισμό του ΔΕΔΔΗΕ, διαβάζουμε:
«[...] Ο ένδικος διαγωνισμός, ως εκ του αντικειμένου του και της προϋπολογισθείσας δαπάνης, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του Ν. 4412/2016 (Α' 147) και η ένδικη διαφορά διέπεται από τις διατάξεις του Βιβλίου IV αυτού, περί έννομης προστασίας, κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων.»
